هشدار درباره بحران جمعیتی گیلان؛ کارد به استخوان رسیده نیازمند اقدامات ضربتی هستیم

پس از باران/ بحران جمعیتی و پیری زودرس جامعه کاهش نرخ موالید، مهاجرت جوانان، افزایش طلاق و تغییر سبک زندگی زنگ خطرهایی هستند که سال‌هاست به صدا درآمده‌اند اما آن‌گونه که باید یا شنیده نشده‌اند یا بطور جدی به آن پرداخته نشده است به گونه ای که امروز کارد به استخوان جمعیت گیلان رسیده است .

گیلان، سرزمین باران و سبزه امروز نه از خشکسالی آب بلکه از خشکسالی انسان رنج می‌برد.

در دل این طبیعت بی‌نظیر خانه‌هایی هستند که چراغشان روشن است اما صدای کودکی در آن شنیده نمی‌شود.
مدارس روستایی با درهای بسته و جوانانی که رفته‌اند و بازنگشته‌اند و پیرمردانی که تنها مانده‌اند…

آری اینجا گیلان است؛ استانی که روزگاری با شور جوانی می‌تپید حالا با سکوت پیری نفس می‌کشد بطوریکه کارشناسان و متخصصان حوزه جمعیت سالهاست که از بحرانی سخن می‌گویند که اگر امروز دیده نشود فردا دیگر قابل درمان نیست و هشدار می‌دهند که دیگر کارد به استخوان رسیده و گیلان نیازمند اقدامات ضربتی است.

استان گیلان با طبیعتی سرسبز و پیشینه‌ای فرهنگی غنی امروز با یکی از جدی‌ترین چالش‌های اجتماعی و انسانی خود روبه‌روست.

در حالی که جمعیت جوان، موتور محرک توسعه هر جامعه‌ای است گیلان با سرعتی نگران‌کننده در حال عبور از این مرحله حیاتی است.

در این میان کارشناسان و پژوهشگران حوزه جمعیت بارها هشدار داده‌اند که بی‌توجهی به این روند تبعات سنگینی برای آینده این استان خواهد داشت.

دکتر شهریار نصرتی، نویسنده و پژوهشگر در گفت‌وگویی با خبرنگارما با نگاهی دقیق و تحلیلی ابعاد مختلف این بحران را واکاوی کرده و راهکارهایی برای عبور از آن ارائه داده است.

🔹آب‌رفت جمعیتی؛ نتیجه فقر، بیکاری و مهاجرت جوانان

نصرتی با اشاره به کاهش ۳۰ تا ۳۵ درصدی نرخ موالید در گیلان طی سال‌های اخیر، این روند را حاصل مجموعه‌ای از عوامل ساختاری دانست و گفت: از سیاست‌های کنترل جمعیت دهه‌های گذشته گرفته تا فقر، بیکاری، طلاق، مهاجرت جوانان بومی و تغییر سبک زندگی همه دست به دست هم داده‌اند تا گیلان امروز در چاله جمعیتی فرو رود.

وی با استناد به آمار جمعیت زیر خط فقر و ۱ نرخ بیکاری در استان تأکید کرد که مسائل اقتصادی نقش پررنگی در کاهش تمایل به فرزندآوری و گرایش به تک‌فرزندی دارند.

این پژوهشگر حوزه جمعیت در ادامه چالش‌های پیش‌روی استان را در پنج محور اصلی برشمرد و گفت: کمبود نیروی انسانی و کار بومی در بلندمدت – پیری جمعیت و افزایش بار خدمات اجتماعی- تغییر ترکیب جمعیتی به واسطه مهاجرت بومی‌ها و ورود غیربومی‌ها- کاهش نشاط اجتماعی -تهدیدات امنیتی ناشی از تغییرات جمعیتی از عمده ترین چالش‌های پیش‌روی استان در حوزه جمعیت است.

به گفته وی فرصت‌سوزی در این حوزه نتیجه بی‌توجهی مسئولان به هشدارهای اجتماعی و زیست‌محیطی، نبود برنامه‌ریزی پیشگیرانه و حضور مدیران غیر بومی فاقد شناخت کافی از جغرافیای انسانی استان است.

🔹 نقش کلیدی مدیریت شهری، نهادهای فرهنگی و دانشگاه‌ها

نصرتی در ادامه با تأکید بر نقش بی‌بدیل مدیریت‌های شهری، متولیان فرهنگی و مذهبی و دانشگاه‌ها گفت: مدیریت شهری باید با رویکرد مشارکت‌محور و بومی‌گرا وارد عمل شودو از طرفی نهادهای فرهنگی و آموزشی نیز با بهره‌گیری از رسانه‌های محلی و ظرفیت‌های مردمی، می‌توانند در فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی نقش‌آفرینی کنند.

🔹فرهنگ‌سازی از کودکی تا دانشگاه

وی با اشاره به اهمیت آموزش و پرورش و دانشگاه‌ها در نهادینه‌سازی فرهنگ جمعیت، پیشنهاد داد: «واحد درسی جدیدی با عنوان «جوانی جمعیت» یا «خانواده جوان» جایگزین درس تنظیم خانواده شود تا نسل جدید با نگاه مثبت و علمی به موضوع فرزندآوری تربیت شود.

🔹اتاق رصد کافی نیست؛ باید اتاق برنامه هم باشد

این پژوهشگر حوزه جمعیتی با اشاره به اعلام آمادگی استاندار گیلان برای راه‌اندازی «اتاق رصد جمعیت»، گفت: این اقدام هرچند دیرهنگام اما ضروری است اما با این حال اتاق رصد باید با «اتاق برنامه»یا «مرکز تحقیقات و برنامه‌ریزی استراتژیک» جمعیت استان تکمیل شود تا داده‌ها به برنامه‌های اجرایی تبدیل شوند.

پیشی گرفتن مرگ از تولد؛ آغاز رشد منفی جمعیت

رییس دانشگاه علوم پزشکی گیلان نیز اظهار کرد:: در سال گذشته برای نخستین‌بار تعداد مرگ‌ومیر در گیلان از تولد پیشی گرفت. کاهش تولدها در سال ۱۴۰۲ به ۷.۳ درصد رسید که نشان از ورود جدی استان به بحران جمعیتی دارد.

محمد علی آشوبی با تأکید بر اینکه هیچ سیاست‌گذاری بدون پیوست جمعیتی کامل نیست از تشکیل «قرارگاه جمعیت استان گیلان» به ریاست استاندار پیشنهاد داد و افزود: همه دستگاه‌ها باید در یک ساختار منسجم با رویکرد علمی، عملیاتی و فرهنگی برای مقابله با بحران جمعیت تلاش کنند.

🔹چرا قانون جوانی جمعیت ابتر مانده است ؟

وی علت اصلی ناکامی در اجرای قانون جوانی جمعیت را فقدان نگاه تخصصی و زیربنایی دانست و افزود: تا زمانی که مسائل جمعیتی را در پیوند با اقتصاد، اشتغال، مسکن و سبک زندگی نبینیم، هیچ برنامه‌ای به نتیجه نخواهد رسید.

آیا پنجره جمعیتی هنوز امیدی دارد؟

در پایان این سوال مطرح است که آیا پنجره جمعیتی هنوز امیدی دارد؟ در پاسخ باید گفت: اگر الزامات زیربنایی رعایت شود و برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت با محوریت اشتغال، معیشت، مشوق‌های اقتصادی، کاهش هزینه‌های فرزندآوری و ارتقاء استاندارد زندگی اجرا شود می‌توان به باز شدن پنجره جمعیتی استان امیدوار بود چرا که جمعیت، ستون پویایی هر جامعه است، اگر امروز برای حفظ آن اقدام نکنیم، فردا باید برای جبران تبعات آن، هزینه‌های بسیار بیشتری بپردازیم. گیلان باید زنده بماند، جوان بماند و آینده‌ای پایدار برای نسل‌های بعدی بسازد.

گزارش: زهرا رگان