شوراهای اسلامی؛ از چالش‌های محدودیت تا فرصت‌های تحول در توسعه محلی

به قلم: زهرا رگان/ شوراهای اسلامی شهرها و روستاها در ایران بازوان اجرایی دولت هستند که نقش مهمی در پیشبرد اهداف توسعه‌ای کشور دارند.

این نهاد مردمی که از سال ۱۳۷۸ تأسیس شه است تجلی واقعی مشارکت مردم در اداره امور محلی و نماد مردم سالاری دینی است که به‌عنوان حلقه اتصال بین دولت و ملت عمل می‌کند.

اگر بخواهیم جایگاه شوراها را در بیست سال اخیر مورد بررسی قرار دهیم باید بگوییم در سه دهه گذشته، شوراها توانسته‌اند در زمینه‌های مختلف عمرانی، شهرسازی، و مدیریت محلی تأثیرگذار باشند و کارهای ارزشمندی انجام دهند و خدمت رسانی دولت را تسهیل کنند اما این نهاد مردمی بزرگ و گسترده به دلیل ضعف‌های قانونی و تشکیلاتی، بعد از گذشته قریب به یک ربع قرن هنوز به جایگاه واقعی خود دست نیافته‌ است و با مشکلاتی همچون عدم مدیریت یکپارچه شهری و تعامل ناکافی دستگاه‌های اجرایی که موجب محدود شدن اختیارات و کاهش اثرگذاری آن‌ها شده است دست و پنجه نرم می کند.

مزایا و معایب

این نهاد مردمی در کارنامه ۶ دوره ای خود معایب و مزایایی زیادی برجای گذاشته است .

مهمترین مزایای آن را میتوان در تقویت مشارکت اجتماعی و پیوند مردم با مسئولان امکان تصمیم‌گیری محلی و تمرکززدایی از دولت و افزایش شفافیت و پاسخگویی در مدیریت شهری نام برد.

معایب:

و اما معایبی که برای ابن نهاد مردمی متصور است شامل ؛ضعف‌های قانونی و حقوقی است که اختیارات شوراها را محدود می‌کند ،سیاست‌زدگی و بعضاً تبلیغاتی کار کردن برخی از اعضا و عدم تخصص کافی برخی اعضا در مدیریت شهری و روستایی از دیگر معایب شوراهای شهرها و روستاها در سالهای اخیر است که بسیار حایز اهمیت می‌باشد.

راهکارها برای رفع معایب:

کارشناسان و صاحبنظران برای رفع معایب راهکارهای زیادی ارایه کرده اند که از مهمترین آنها می‌توان به تقویت و اصلاح قوانین مرتبط با شوراها جهت افزایش اختیارات و صلاحیت‌های قانونی آن‌ها، برگزاری دوره‌های آموزشی کاربردی برای اعضای شوراها جهت ارتقای دانش و مهارت‌های مدیریتی، ایجاد سازوکارهایی برای هماهنگی بیشتر و بهتر میان شوراها و دستگاه‌های اجرایی و افزایش آگاهی عمومی و مشارکت شهروندان در نظارت و تصمیم‌گیری‌های شوراها بر شمرد.

نقش‌های تخصصی شوراها

از آنجایی که نقش شوراهای اسلامی در توسعه پایدار شهری و روستایی و مدیریت محلی بر کسی پوشیده نیست.
شوراها می‌توانند با شناسایی نیازهای محلی و تدوین برنامه‌های استراتژیک به توسعه پایدار هر منطقه کمک کنند و برنامه‌هایی در حوزه های مختلف از جمله حمل‌ونقل، بهداشت، آموزش و محیط زیست اشتغال زایی ، افزایش تولید و…را در راستای اهداف توسعه ای به کار گیرند.

شوراها می‌توانند با جذب سرمایه‌گذاری و مدیریت منابع، پروژه‌های زیرساختی مانند جاده‌ها، پل‌ها و تأسیسات عمومی را اجرا کنند و با نظارت بر پروژه‌های زیست‌محیطی و مدیریت منابع طبیعی، می‌توانند به حفظ محیط زیست و کاهش آلودگی کمک کنند.اما نظارت بر عملکرد شهرداری‌ها و دهیاری‌ها از دیگروظیفه شوراهاست ،نظارت بر عملکرد نهادهای اجرایی محلی که سبب ارتقای شفافیت میشود و از پاسخگویی اطمینان حاصل می‌شود.

چالش‌های پیش روی شوراها

نهاد مردمی شورایی مثل هر نهاد جوان دیگری با چالش هایی روبروست؛ کمبود و محدودیت منابع مالی یکی از مشکلات اصلی شوراها است که اجرای پروژه‌های توسعه‌ای را دشوار می‌کند،

عدم تعامل مؤثر با دستگاه‌های اجرایی و نبود هماهنگی مناسب میان شوراها و سایر نهادهای اجرایی، موجب کاهش کارایی آن‌ها شده و ضعف‌های قانونی قوانین موجود اختیارات شوراها را محدود می‌کند و مانع از ایفای نقش کامل آن‌ها خواهد شد.

پیشنهادات برای بهبود عملکرد شوراها

تقویت قوانین و اختیارات شوراها و ضرورت بازنگری در قوانین مرتبط با شوراها برای افزایش اختیارات و صلاحیت‌های قانونی آن‌ها ضروری، آموزش و توانمندسازی و برگزاری دوره‌های آموزشی برای اعضای شوراها جهت ارتقای دانش و مهارت‌های مدیریت ، استفاده از فناوری‌های نوین و بهره‌گیری از فناوری‌های اطلاعاتی برای شفاف‌سازی عملکرد شوراها و جلب اعتماد عمومی و تقویت مدیریت یکپارچه شهری در راستای ایجاد سازوکارهایی برای هماهنگی بهتر میان شوراها و دستگاه‌های اجرایی از مهمترین راهکارهایی هستندکه می‌توانند در بهبود عملکرد شوراها موثر باشند و این نهاد مردمی را به جایگاه واقعی خود نزدیکتر کند.