گیلان درمسیرجوان سازی؛ از تغذیه، تخمدان تااپلیکیشن شیردهی

اختصاصی پس از باران/ در سال‌های اخیر روند کاهش نرخ باروری و افزایش میانگین سن جمعیت در استان گیلان زنگ خطر جدی برای آینده‌ی اقتصادی، اجتماعی و سلامت عمومی این منطقه به صدا درآورده است.

کارشناسان حوزه جمعیت‌شناسی هشدار می‌دهند که ادامه‌ی این روند می‌تواند منجر به کاهش نیروی کار جوان، افزایش بار مراقبتی سالمندان و تضعیف پویایی اجتماعی شود. گیلان، به‌عنوان یکی از استان‌هایی با بالاترین نرخ سالمندی در کشور نیازمند سیاست‌گذاری‌های هدفمند و اقدامات علمی برای حفظ تعادل جمعیتی و تقویت زیرساخت‌های باروری و سلامت مادران و نوزادان است.

در همین راستا پژوهشگران مرکز تحقیقات بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی گیلان با انجام مطالعات تخصصی در حوزه تغذیه تخمدان، مکمل‌های بارداری، مراقبت از نوزادان نارس و طراحی اپلیکیشن‌های آموزشی شیردهی گام‌های مؤثری در جهت جوان‌سازی جمعیت برداشته‌اند.

یافته‌هایی مانند تأثیر رژیم غذایی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها و پیشگیری از ابتلا به ویروس HPV در افزایش ذخیره تخمدان زنان جوان نشان‌دهنده‌ی نقش علم و پژوهش در حل بحران‌های جمعیتی است.

این اقدامات بخشی از تلاش‌های علمی استان برای پاسخ به چالش‌های جمعیتی و تقویت سلامت باروری در مسیر توسعه پایدار گیلان محسوب می‌شوند.

پژوهش‌های جدید پژوهشگران مرکز تحقیقات بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی گیلان نشان می‌دهد رژیم غذایی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها و عدم ابتلا به ویروس HPV، ذخیره تخمدان زنان جوان را افزایش می‌دهد.

این یافته‌ها در کنار مطالعه بر روی مکمل‌های بارداری، نوزادان نارس و طراحی اپلیکیشن آموزشی شیردهی، بخشی از تلاش‌های علمی محققان استان برای حل چالش‌های جمعیتی و جوانی جمعیت است.

نقش تغذیه و ویروس HPV در کاهش ذخیره تخمدان زنان زیر ۴۰ سال بررسی شد

به گزارش خبرنگار «پس از باران» صبح روز دوشنبه ۱۲ آبان نشست مطبوعاتی با حضور جمعی از خبرنگاران و اصحاب رسانه نتایج تعدادی از پژوهش‌ها و طرح‌های تحقیقاتی مرتبط با سیاست‌های کلی دانشگاه علوم پزشکی گیلان به‌ویژه دستاوردهای علمی مرکز تحقیقات باروری این دانشگاه مورد بررسی و تبادل نظر قرار گرفت. هدف از این نشست مطبوعاتی بازتاب رسانه‌ای فعالیت‌های پژوهشی و تقویت ارتباط میان دانشگاه و جامعه از طریق اطلاع‌رسانی علمی بود.

یکی از این پژوهش‌ها با عنوان «بررسی ارتباط ذخیره تخمدانی کاهش‌یافته با شاخص آنتی‌اکسیدان رژیم غذایی در افراد نابارور» بود که توسط دکتر رویا کبودمهری، پژوهشگر مرکز آموزشی درمانی الزهرا رشت، طی سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ انجام شده است.

دکتر کبودمهری با اشاره به اهداف این مطالعه گفت: «این تحقیق با تمرکز بر زنان زیر ۴۰ سال انجام شده است تا ارتباط مستقیم بین عوامل محیطی، ژنتیکی و ویروسی با ناباروری را بررسی کند.»

وی افزود: «مطالعات پیشین نشان داده‌اند که ویروس HPV می‌تواند با ایجاد التهاب در بافت تخمدان، موجب کاهش تعداد و کیفیت تخمک‌ها شود.

این محقق حوزه ناباروری دانشگاه علوم پزشکی گیلان اظهار کرد: در این پژوهش برای نخستین‌بار ارتباط مستقیم بین حضور ویروس HPV و کاهش ذخیره تخمدان بررسی شده است.

کبود مهری گفت: در این مطالعه بیماران به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول شامل ۱۲۵ نفر با سطح AMH کمتر از ۱ (ذخیره تخمدان پایین) و گروه دوم با سطح AMH بالاتر از داده‌های تغذیه‌ای از طریق پرسشنامه‌ای با ۱۴۰ سؤال جمع‌آوری شد که شامل میزان مصرف گوشت قرمز، میوه‌ها، سبزیجات و مواد مغذی مانند پتاسیم، فیبر، منیزیم، مس و ویتامین C بود.

وی افزود: نتایج نشان داد که بیماران با ذخیره تخمدان بهتر، رژیم غذایی غنی‌تری از آنتی‌اکسیدان‌ها داشتند.

این محقق در ادامه اضافه کرد: ارتباط معناداری بین حضور ویروس HPV و کاهش ذخیره تخمدان مشاهده شد؛ به‌طوری‌که هرچه میزان ویروس در بدن بیشتر بود، افت ذخیره تخمدان نیز شدیدتر بود.

دکتر کبودمهری تأکید کرد: «کاهش ذخیره تخمدان در زنان جوان فراتر از تأثیر سن است و به عوامل محیطی، سبک زندگی و اپی‌ژنتیک مربوط می‌شود.

وی استرس اکسیداتیو و رادیکال‌های آزاد اکسیژن را از عوامل مهم آسیب به تخمک دانست که با تغذیه مناسب و مصرف آنتی‌اکسیدان‌ها قابل کنترل هستند.

دکتر سیده هاجر شارمی دیگر پژوهشگر حوزه سلامت زنان و نوزادان نیز در ادامه از انجام سه مطالعه علمی در مراکز درمانی منتخب شهرهای رشت، تهران و تبریز در سال ۱۴۰۱ خبر داد و گفت : این مطالعات با محوریت بررسی تأثیر مکمل‌های تغذیه‌ای در دوران بارداری، عوامل مؤثر بر بقای نوزادان نارس و شدت نشانه‌های یائسگی در زنان انجام شده‌اند.

🔹مصرف مکمل‌ها در بارداری؛ مفید یا مضر؟

وی افزود: در نخستین مطالعه ارتباط بین مصرف مکمل‌ها، ترکیبات پروژسترونی و داروهای پرمصرف با پیامدهای بارداری مورد بررسی قرار گرفت.

دکتر شارمی با اشاره به اهمیت تغذیه در دوران بارداری گفت: نیازهای تغذیه‌ای زنان باردار بیشتر از افراد عادی است اما مصرف بی‌رویه مکمل‌ها می‌تواند عوارض ناخواسته‌ای به همراه داشته باشد.

وی افزود: در این مطالعه چندمرکزی حدود ۱۲۰۰ زن باردار بررسی شدند و نتایج نشان داد که بیش از ۹۸ درصد این زنان مکمل مصرف می‌کردند اما بسیاری از این مکمل‌ها غیرضروری بودند.

شارمی تصریح کرد: مصرف آهن و مولتی‌ویتامین‌ها در کاهش خطر زایمان زودرس مؤثر بود اما مصرف زیاد کلسیم با اختلالات جفتی و افزایش احتمال بستری نوزاد به دلیل زردی همراه بود.

بقای نوزادان نارس؛ نقش سن حاملگی و نوع زایمان

وی در خصوص دومین پژوهش خود که به بررسی بقا و عوامل مؤثر بر آن در نوزادان نارس در بیمارستان الزهرا رشت می‌پردازد با اشاره به اینکه شاخص مرگ و میر نوزادان یکی از معیارهای توسعه‌یافتگی کشورهاست گفت: در کشورهای توسعه‌یافته مانند سنگاپور این شاخص حدود ۲ در هزار است در حالی که در ایران به ۱۲ در هزار رسیده است.

این محقق حوزه سلامت و درمان افزود: در این تحقیق مطالعه‌ای بر روی ۱۱۲۰ نوزاد نارس بین ۲۵ تا ۳۶ هفته انجام گرفت که نشان داد نوزادان متولدشده در هفته ۲۷ یا بیشتر بیش از ۷۰ درصد شانس بقا دارند.

شارمی در ادامه بر اساس یافته های این پژوهش عوامل مؤثر بر مرگ نوزاد را شامل سن بالای مادر، زایمان طبیعی، سابقه بیماری‌های زمینه‌ای و وزن کم نوزاد دانست و گفت : مراقبت در بخش‌های ویژه نوزادان (NICU) نقش مهمی در افزایش بقا میکند

🔹نشانه‌های یائسگی؛ شدت و عوامل مرتبط

دکتر شارمی در سومین مطالعه و پژوهش که شدت نشانه‌های یائسگی و عوامل مرتبط با آن در میان زنان مراجعه‌کننده به مرکز آموزشی درمانی الزهرا بررسی می‌کند با اشاره به اهمیت شناخت دقیق نشانه‌های یائسگی گفت: عوامل ژنتیکی، سبک زندگی، تغذیه، و وضعیت روانی زنان می‌تواند بر شدت نشانه‌های یائسگی تأثیرگذار باشد.

بررسی تأثیر اپلیکیشن آموزشی شیردهی بر تغذیه انحصاری با شیر مادر در زنان نخست‌زا

ساقی غفوریان، سوپرروایزر بیمارستان الزهرا رشت نیز در این نشست خبری از جدیدترین پژوهش خود از تأثیر برنامه آموزش شیردهی مبتنی بر اپلیکیشن موبایل و پیگیری تلفنی پس از ترخیص بر خودکارآمدی شیردهی و تغذیه انحصاری با شیر مادر تا ۶ ماه اول تولد در زنان نخست‌زای تحت سزارین خبر داد.

وی گفت: این مطالعه با هدف پاسخ به چالش‌های موجود در ترویج تغذیه انحصاری با شیر مادر در بیمارستان الزهرا طراحی شده است.

طراحی اپلیکیشن آموزشی با مشارکت مادران

وی پیرامون طرح مذکور گفت: در این طرح یک اپلیکیشن موبایل طراحی شد که هدف آن سنجش و ارتقاء خودکارآمدی مادران در شیردهی تا ۶ ماه پس از تولد نوزاد است.

غفوریان تصریح کرد: در فرآیند توسعه این اپلیکیشن از دفترچه ۱۱۱ سوالی وزارت بهداشت درباره شیردهی استفاده شد.

وی اظهار کرد: این سوالات میان مادران توزیع شد تا مؤثرترین پرسش‌ها شناسایی و در قالب اپلیکیشن بارگذاری شوند.

این محقق دانشگاه علوم پزشکی گیلان در حوزه سلامت نوزادان افزود: مادرانی که توانایی استفاده از تلفن همراه داشتند هنگام ترخیص اپلیکیشن را دریافت کرده و آموزش‌های لازم را دریافت نمودند و سپس طی ۶ ماه پس از ترخیص از طریق تماس‌های تلفنی پیگیری و حمایت شدند.

نتایج مثبت و نیاز به حمایت سازمانی

غفوریان یادآور شد: در این مطالعه عوامل مخرب مانند سابقه فرزند قبلی یا آموزش‌های نادرست کنترل شد تا اثر واقعی اپلیکیشن بر تغذیه انحصاری مشخص گردد.

وی گفت: نتایج نشان داد که استفاده از این اپلیکیشن تفاوت معناداری در افزایش نرخ تغذیه انحصاری با شیر مادر ایجاد کرده است.

غفوریان تأکید کرد: به دلیل نیاز به تأمین هزینه‌های نگهداری و توسعه این اپلیکیشن هنوز به‌صورت رایگان در دسترس نیست و ادامه پروژه نیازمند حمایت سازمان‌های مرتبط است.

با توجه به یافته‌های علمی اخیر پژوهشگران مرکز تحقیقات بهداشت باروری دانشگاه علوم پزشکی گیلان می‌توان نتیجه گرفت که مسیر جوان‌سازی جمعیت نه‌تنها یک ضرورت ملی بلکه یک اولویت علمی و سلامت‌محور برای استان‌هایی چون گیلان است.

این پژوهش‌ها نشان می‌دهند که با بهره‌گیری از تغذیه مناسب، پیشگیری از بیماری‌های موثر بر باروری، مراقبت از نوزادان نارس و آموزش‌های هدفمند شیردهی می‌توان ظرفیت باروری زنان را افزایش داد و سلامت نسل آینده را تضمین کرد.

چنین اقدامات علمی گام‌هایی مؤثر در جهت مقابله با بحران جمعیتی و تقویت زیرساخت‌های سلامت باروری هستند که می‌توانند الگویی برای سایر مناطق کشور نیز باشند.