موزه ابریشم لاهیجان؛ میراثی ۱۲۳ ساله در مسیر احیا

لاهیجان – پس از باران- همزمان با بازدید تور خبری از موزه ابریشم لاهیجان، «مهدی محتشم» مسئول این مجموعه در گفتوگو با خبرنگاران به تشریح پیشینه، وضعیت فعلی و برنامه های آینده این بنای تاریخی پرداخت.

به گزارش خبرنگار ما رییس موزه ابریشم لاهیجان گفت: ساختمان موزه ابریشم که در گذشته به «ساختمان اتوری» معروف بوده، بنایی متعلق به دوره قاجار با قدمتی بالغ بر ۱۲۳ سال است.

محتشم اظهار داشت: «این ساختمان در ابتدا در اختیار بازرگانان یونانی ساکن در ایران بود و فعالیت اصلی آن استحصال پیله ابریشم بود که پس از مدتی به دلیل اختلاف با کشاورزان، این بازرگانان خلع ید شدند و خانواده قطبی از لاهیجان به مدت ۱۰ تا ۱۵ سال مدیریت آن را بر عهده گرفتند.

وی افزود: این بنا سپس به وزارت کشاورزی واگذار شد اما با تضعیف تدریجی صنعت ابریشم پس از انقلاب اسلامی ایران فعالیت آن به طور کامل متوقف و ساختمان رها شد.

مسئول موزه با اشاره به مرمت و احیای مجدد این مکان تاریخی تصریح کرد: کارهای اولیه مرمت از سال ۱۳۹۸ آغاز شد و خوشبختانه سال گذشته (۱۴۰۴) افتتاح رسمی موزه انجام گرفت.

محتشم تهرانی تصریح کرد: با این حال، به دلیل شرایط موجود و همزمانی با جنگ، نتوانستیم برنامه های کامل را اجرا کنیم، اما کارهای زیرساختی را شروع کرده‌ایم.

مهدی محتشم همچنین از برنامه تبدیل این مجموعه به «باغ موزه» خبر داد و گفت: هدف ما این است که با زیرسازی حیاط و ایجاد فضای مناسب، بازدیدکنندگان بتوانند زمان بیشتری را در این مجموعه بگذرانند. ساختمان قدیمی نیازمند رسیدگی ویژه است و تیرک‌های جدید برای جلوگیری از تخریب نصب شده است.

وی در خصوص متولی این بنا خاطرنشان کرد: اگرچه این ساختمان در فهرست میراث فرهنگی ثبت شده، اما مالکیت اصلی آن با وزارت جهاد کشاورزی است. خوشبختانه با پیگیریهای شهرداری، فرمانداری و به ویژه آقای دکتر عباسی در تهران، همکاری های خوبی برای رفع مشکلات عمرانی و تأمین بودجه در حال انجام است که متأسفانه ادارات از نظر مالی ضعیف هستند و فعلاً هزینه ها توسط شهرداری تقبل شده است.

مسئول موزه ابریشم لاهیجان با اشاره به ظرفیتهای گردشگری این منطقه از راه اندازی «موزه زنده» در آینده نزدیک خبر داد و افزود: امسال برای نخستین بار، به صورت آزمایشی پرورش کرم ابریشم (نوغانداری) در محوطه موزه انجام شد که با استقبال خوبی روبه‌رو شد. فیلم و مستنداتی از این فرایند تهیه شده و قصد داریم در سال آینده، تلنبار (تولید ابریشم زنده) را به صورت منظم برگزار کنیم تا بازدیدکنندگان با چرخه کامل تولید ابریشم آشنا شوند.

محتشم در پاسخ به سؤالی درباره پیشینه نوغانداری در لاهیجان اظهار داشت: اسناد تاریخی نشان میدهد که صنعت ابریشم در لاهیجان به حدود سال ۱۲۰۰ هجری شمسی بازمی‌گردد.

وی افزود : در آن دوران، حدود ۱۱ کارخانه در این منطقه فعال بودند و متأسفانه امروز فقط همین یک کارخانه باقی مانده است.

البته باید توجه داشت که این مکان صرفاً برای خشک کردن پیله بوده و عملیات نخ‌کشی و رنگرزی در کارخانه های دیگر انجام میشده است.

وی در پایان با قدردانی از همکاری نهادهای مسئول، ابراز امیدواری کرد که با تداوم پیگیریها و تأمین اعتبار، این موزه بتواند به جایگاه واقعی خود به عنوان یکی از مهمترین مراکز تاریخی و فرهنگی صنعت ابریشم کشور دست یابد.

نخستین پرورش کرم ابریشم در موزه لاهیجان/ از تخم نوغان تا پروانه

شهرام مسافر، کارشناس حوزه ابریشم در لاهیجان در حاشیه بازدید خبرنگاران از این مجموعه، از اجرای طرح پایلوت پرورش کرم ابریشم برای نخستین بار در محوطه موزه خبر داد و جزئیات این فرایند را تشریح کرد.

مسافر با اشاره به اهمیت احیای سنت نوغانداری در لاهیجان اظهار داشت: برای اولین بار، پرورش کرم ابریشم به صورت زنده در این موزه انجام شد. تخم‌های نوغان (تخم مغان) را یکی از همکاران از اداره نوغان تهیه کرده بود، اما به دلیل عدم امکان نگهداری آنها را به موزه آوردیم و کار را با روش ریزه‌داری آغاز کردیم.

وی افزود: پرورش در جعبه‌های مخصوص انجام شد و برگ‌های توت به‌تدریج در اختیار کرم‌ها قرار گرفت.
به گفته وی این چرخه طبیعی حدود سه تا چهار هفته زمان برد تا کرم‌ها به مرحله پیله‌تنیدن برسند.

کارشناس موزه ابریشم با بیان اینکه پیله‌های تولیدشده هماکنون در موزه نگهداری می‌شوند، تصریح کرد: پس از تشکیل پیله، برداشت انجام می‌شود. اما اگر برداشت به موقع صورت نگیرد، کرم از داخل پیله خارج شده و تبدیل به شفیره (لار) و سپس پروانه می‌شود. پروانه‌ها نیز تخم‌ریزی می‌کنند که نمونه‌هایی از این مراحل مختلف در موزه موجود است.»

مسافر خاطرنشان کرد: این تجربه نخستین گام برای راه‌اندازی «موزه زنده» در لاهیجان است و هدف اصلی، آشنایی بازدیدکنندگان با چرخه کامل تولید ابریشم از تخم تا پروانه و در نهایت نخ‌کشی است.

وی در پایان با تأکید بر ارزش آموزشی این طرح گفت: امیدواریم با تداوم این برنامه در فصول آینده، بتوانیم گامی مؤثر در حفظ و معرفی میراث ناملموس صنعت ابریشم شمال کشور برداریم.

عکس و خبر: زهرا رگان