رشت – پس از باران/ کتاب مأمن روایت زنانه مردممحور از تجربهنگاری و همبستگی مردم گیلان در جنگ ۱۲ روزه است که به همت کمیته «روایت و رسانه »دفتر مطالعات رسانهای عصر روایتهای جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی در استان گیلان به رشته تحریر درآمده است. صبحی دلانگیزبود. از همان پنجشنبههایی که رایان، کودک خیالپردازمن بیدغدغه […]
رشت – پس از باران/ کتاب مأمن روایت زنانه مردممحور از تجربهنگاری و همبستگی مردم گیلان در جنگ ۱۲ روزه است که به همت کمیته «روایت و رسانه »دفتر مطالعات رسانهای عصر روایتهای جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی در استان گیلان به رشته تحریر درآمده است.

صبحی دلانگیزبود. از همان پنجشنبههایی که رایان، کودک خیالپردازمن بیدغدغه از تکالیف مدرسه در خواب ناز کودکانهاش هفت پادشاه خیالی را به مهمانی صبح پاییزی دعوت کرده بود و من اما برخلاف بسیاری از صبحهای کاری اینبار نه برای پوشش خبری وزیر و مسئولی که پنجشنبه ها را برای سفر استانی شان، گیلان انتخاب میکنند بلکه برای دل خودم از خانه بیرون آمدم؛ برای تجربهای دیگر از «روای شو »برای لمس دوباره آنچه همیشه به آن دل بستهام؛روایت مردم و قصه های دلدادگی شان….
قرار بود «سید حسین حسینی، مدیر مرکز تجربهنگاری امتداد » برای دومین بار در یک سال گذشته به رشت بیاید اما اینبار فرق میکرد. هم ما تجربه بیشتری داشتیم و هم جنگ ۱۲ روزه را دیده بودیم و روایت هایی از حماسه مردم گیلان را قلم زده بودیم ؛ روایتهایی از مردمی که تا آخرین لحظه پشتیبان جبهه پایداری بودند و هم درهای خانههایشان را به روی هموطنان گشودند هو خود عزادار عزیزانشان شدند وقتی رشت و آستانه از موشکهای دشمن بینصیب نماندند.
در فکر بودم که آقای حسینی درباره روایتهای من چه نظری دارد. در را باز کردم . ده دقیقه دیرتر رسیده بودم اما فقط سه نفر نشسته بودند.
فضای سالن آرام بود مثل نفسهای صبحگاهی رشت که آقای حسینی با همان آرامش همیشگیاش وارد شد و جلسه آغاز شد بعد از گذشت نیم ساعت که چند جمله ای درباره خرده روایت هایی از کتاب مأمن و مقایسه آن با کتاب هایی همچون« دا»از رایان گفت؛ از یکی از روایت های من در مأمن « رایان من، رایان او» از نوشتههایی که تأثیر گذاشته بود. از من مادری نوشته شده بود که در بیقراری روزهای پرآشوب در همزادپنداری با مادری که رایان دو ماه اش در بغلش در آتش کین دشمن سوخت، دست به قلم برده بود و روایت خود و این مادر پزشک را روایت کرده بود…
نشست با عنوان «انتقال تجربه» آغاز شد اما آنچه در فضای آن جاری بود چیزی فراتر از یک کارگاه آموزشی و میدان گفتوگو بود. میدان بازخوانی نقش مردم در دفاع مقدس دوازدهروزه و نقطهای برای تأمل در کتابی به نام «مأمن»؛ کتابی که صدای مردم گیلان را در روزهای آتش و ایثار ثبت کرده است.

حجتالاسلام مجتبی پوریوسفی، دبیر جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی استان گیلان با صدایی گرم و نگاهی پر از تجربه پشت تریبون ایستاد. از همراهیهای گذشته گفت از رفتوآمدهایی که با دغدغههای فرهنگی همراه بودهاند و برکاتشان را در گوشهگوشهی استان دیدهاند. سخنانش صریح بود و بیپرده و از دل میدان فرهنگی برآمده بود.
او از نخستین جلسه تجربهنگاری یاد کرد؛ جلسهای که قرار بود از هر شهرستان یک راوی بیاید اما تنها چند نوجوان کوچک آمدند و «کار نگرفت». افسوس خورد که میدان هنوز نفهمیده با چه مسئله مهمی روبهروست.
با نگاهی ژرف به جنگ روایتها هشدار داد: «اگر روایت تکرار نشود، دنیا به حالت عادی برمیگردد و دشمن پیروز میدان خواهد بود.
پور یوسفی تاکید داشت که« روایتها باید زنده بمانند چون حقیقت این است.»
او از گیلان گفت؛ از استانی که در بسیاری از شاخصها پیشتاز است اما چون روایت ندارد در رتبههای پایین دیده میشود.
دبیر جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی استان گیلان یادآوری کرد: «یک فیلم با یک راوی خوب و یک چهره سلبریتی میتواند پیام استان را به کل کشور برساند.»
پور یوسفی از کمبود نیروی انسانی دغدغهمند گلایه کرد و گفت: «در شهرستانهایی با جمعیت بالا حتی پنج نفر علاقهمند پیدا نمیشود.
او افزود : نه توان شناسایی هست نه اقناع نه تغییر رویکردچون میدان فرهنگی هنوز نتوانسته نقشهای کلیدی انقلاب را برای نسل جدید معنا کند.»
دبیر جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی استان گیلان با نگاهی انتقادی به نگاه سنتی در فعالیتهای فرهنگی افزود: «دهه هشتادیها میخواهند در هوش مصنوعی و سطح بینالملل نقشآفرینی کنند اما میدان فرهنگی هنوز درگیر آشپزی و اتاق کودک است.
به عقیده پور یوسفی باید نقشهای فرهنگی را به سطحی از معنا و برانگیختگی برسانیم که جوان احساس کند قلم زدن عبادت است.»
او در ادامه به مفهوم قدرت در اسلام پرداخت؛ قدرتی نه در تمرکز اداری بلکه در بلوغ اجتماعی مومنین گفت: «جماعت، محور قدرت است؛ از نماز و حج تا جهاد همه با جماعت معنا مییابد و قدرت واقعی آن است که خداوند در جمع مومنین اعطا میکند.»
دبیر جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی استان گیلان با نقد مدلهای غربی حکومتداری تأکید کرد: «مردمی بودن در اسلام یک ژست نیست بلکه یک قاعده است همانگونه که امام خمینی (ره) در سختترین شرایط بیشترین اعتماد را به مردم داشت؛ چیزی که امروز در بسیاری از نهادها دیده نمیشود.»
پور یوسفی در بخش پایانی با تأکید بر نقش مردم در تمدن نوین اسلامی گفت: «حکومت اسلامی باید بستر را برای مردم فراهم کند.
او با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری گفت : گروهی از مردم باید برای گروهی دیگر زمینه فعالیت را مهیا کنند و این فهم تمدنی هنوز در بسیاری از نیروهای انقلابی نهادینه نشده است.»
اما این نشست تنها به سخنان پور یوسفی محدود نبود، کتاب «مأمن» نیز در کانون توجه قرار گرفت؛ اثری که با خردهروایتهایی از همبستگی و ایثار مردم گیلان تلاش دارد تجربه تاریخی دفاع مقدس دوازدهروزه را از زاویهای مردمی بازخوانی کند.

علی دارا، مسئول دفتر مطالعات رسانهای عصر روایتها در مقدمه کتاب نوشته است «دفاع مقدس ۱۲ روزه ایران در مواجهه با تهاجم رژیم صهیونیستی، آزمونی بزرگ برای ملت ایران بود؛ آزمونی که در آن سرمایه اجتماعی ملت بیش از هر سلاحی نقشآفرین شد و مردم با وجود تفاوتها، یکصدا و یکپارچه شدند و نشان دادند که ایران برایشان فراتر از هر مرز و خطکشی است.»
در این اثر نام راویان نیز به چشم می خورد.
زهرا رگان، امسلمه فرد، فاطمه احمدی، کوثر اشرافی، هما اکبری، نوشین کریمی، طاهره مشایخ، صفورا عطابخش، مریم نجفی، رعنا مرادینسب، فاطمه فتحیفر، زهرا نجاتی، فاطمه عزیزی، سید امین حسینی، سعید شفیعی، سید حسین احمدپور، علی یعقوبی و مازیار شاهینزیرک کسانی هستند که با قلم صادقانه خود در این کتاب صدای مردم زمانه شدند و میراثی گرانسنگ برای آیندگان بر جای نهادند.

در بخش دوم نشست سید حسین حسینی، مدیر مرکز تجربهنگاری امتداد با نگاهی تخصصی به کتاب «مأمن» پرداخت.
او با تقدیر از نقش بانوان در روایتگری جنگ گفت: «روایتهای زنانه از دفاع مقدس نه تنها نقشی تأثیرگذار در انتقال ارزشهای مقاومت داشته بلکه غنای ادبی و عاطفی ویژهای به این روایتها بخشیده است.»
حسینی حفظ هویت بومی و استفاده از نمادهای الهی و ملی را از جمله ویژگیهای برجسته کتاب دانست و افزود: «تلفیق ادبیات شاعرانه با روایتهای مستند از این کتاب اثری ماندگار ساخته است.»
او با نگاهی نقادانه به ناهماهنگی در لحن روایتها و تکرار برخی واژگان اشاره کرد و گفت: «در چاپهای آینده این موارد نیازمند بازنگری است.»
مدیر مرکز تجربهنگاری امتداد در ادامه از امضای تفاهمنامه همکاری با مجموعه «عصر روایتها» خبر داد و گفت: «برگزاری کارگاههای آموزشی، تولید محتوا و اجرای عملیاتهای ملی از جمله برنامههای مشترک ما خواهد بود.»
حسینی در پایان با تأکید بر ضرورت تبدیل دانش تجربی دفاع مقدس به متون مکتوب خاطرنشان کرد: «مستندسازی روایتهای جنگ به صورت منسجم و علمی، گامی مهم در انتقال میراث دفاع مقدس به نسلهای آینده است.»
این نشست هرچند با حضور راویان دفاع مقدس و فعالان حوزه روایتگری به پایان رسید اما صدای مردم گیلان در سطرهای کتاب «مأمن» همچنان جاریست؛ صدایی که نه فقط خاطره بلکه چراغ راه آینده است.
آری حالا رایان او ، رایانِ من
نه فقط یک نام که یک نشانه است؛
نشانهای از نسلی که هنوز در آغوش مادرانشان
برای وطن برای ایمانبرای انسانیت
جان میگیرند و جان میدهند و جاودانه میشوند.
و شاید روزی رایانِ من
روایت رایانِ تو( رایان قاسمی ) را برای فرزندانش بخواند…
و بگوید: «ما از نسلی هستیم که مادرانمان
با آغوششان تاریخ را نوشتند.»
به قلم: زهرا رگان