رشت صاحب سند احیای بافت تاریخی میشودرسانه، بار دوازدهم برقآگاهی،نیروگاه نامرئیِ برقمهر صلاحیت حرفهای بر کارنامه روابط عمومی آب منطقهای گیلانشهردار کیاشهر: برای مرمت پل چوبی 3 میلیارد تومان اعتبار نیاز استامضاء تفاهمنامه همکاری میان آموزش و پرورش گیلان و اداره کل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس استانبازرس کل گیلان: بانک ها موتور محرکه اقتصاد هستندگیلان به سمت مدیریت منطقهای پسماند میروداز آبگرفتگی تا رضایتمندی شهروندی؛روایت اقدام جهادی شهرداری املش در رفع آبگرفتگیدر ادبیات راهبردی، مفاهیمی مانند «امنیت ملی» و «اقتصاد مقاومتی» معمولاً با صنایعی مانند نفت، فولاد و پتروشیمی گره میخورند اما حقیقت آن است که امنیت ملی فقط در مرزها و میدانهای بزرگ ساخته نمیشود؛ گاهی در یک استکان چای دم میکشد. در سال ۱۴۰۵ که با شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و […]
در ادبیات راهبردی، مفاهیمی مانند «امنیت ملی» و «اقتصاد مقاومتی» معمولاً با صنایعی مانند نفت، فولاد و پتروشیمی گره میخورند اما حقیقت آن است که امنیت ملی فقط در مرزها و میدانهای بزرگ ساخته نمیشود؛ گاهی در یک استکان چای دم میکشد.
در سال ۱۴۰۵ که با شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» نامگذاری شده است، صنعت چای گیلان به عنوان یکی از ارکان امنیت غذایی و اقتصاد مقاومتی، فرصتی تاریخی برای تبدیل شدن به موتور محرکه توسعه منطقهای و اقتدار ملی را دارد.
این مقاله با تحلیل ابعاد اقتصادی، امنیتی و اجتماعی صنعت چای، فرصتهای سرمایهگذاری و راهبردهای تحقق خودکفایی را بررسی میکند.
وقتی یک نوشیدنی، راهبرد ملی میشود
صنعت چای ایران با پیشینهای ۱۲۶ ساله امروز در نقطه عطف تاریخی خود ایستاده است. این صنعت نهتنها یک میراث کشاورزی بلکه یک کالای استراتژیک با ابعاد امنیتی، اقتصادی و اجتماعی است.
صنعت چای، فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ یک راهبرد ملی است.
پرسش محوری این مقاله آن است که چگونه سرمایهگذاری هدفمند در صنعت چای گیلان میتواند به تقویت امنیت غذایی، کاهش وابستگی ارزی، اشتغالزایی پایدار و در نهایت، تحقق اقتصاد مقاومتی و وحدت ملی منجر شود؟
بخش اول: چای به عنوان کالای استراتژیک
۱.۱. شکاف تولید و مصرف
مصرف چای در ایران بالاست اما تولید داخلی کافی نیست. سالانه ۶۰ تا ۷۰ هزار تن چای خشک در کشور مصرف میشود. تولید داخلی حداکثر به ۲۸ تا ۳۰ هزار تن میرسد و این یعنی شکاف ۳۰ تا ۴۰ هزار تنی.
سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار ارز از کشور خارج میشود. رقمی که اگر به سمت تولید داخلی هدایت شود میتواند به موتور محرکه اشتغال و توسعه در شمال کشور تبدیل گردد.
حبیب جهانساز، رئیس سازمان چای کشور در این باره میگوید: با تمرکز بر احیا و اصلاح باغهای چای، ۱۲ میلیون دلار ارزآوری شد.
وی تأکید کرده است: در صورت حمایت مستمر، امکان تأمین ۵۰ درصد نیاز کشور از تولید داخل وجود دارد.
۱.۲. امنیت غذایی؛ بخشی جداییناپذیر از دفاع ملی
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی نیز در پیامی رسمی به مناسبت هفته جهاد کشاورزی در خرداد ماه امسال با صراحت اعلام کرده است که امنیت غذایی بخشی جداییناپذیر از دفاع ملی و امنیت کشور است.
وی در همین پیام با تأکید بر پیوند اقتصاد مقاومتی و امنیت غذایی میافزاید:اقتصاد مقاومتی بدون امنیت غذایی، امنیت ملی بدون اقتدار ملی، و وحدت و همدلی جهادگران عرصه کشاورزی بدون همبستگی و وفاق میان دولت، مردم و بخش خصوصی، برای ساختن پشتوانه استوار و عبور از بحرانها امکانپذیر نیست.
۱.۳. چای؛ نهاد اجتماعی و فرهنگی
صنعت چای فراتر از ابعاد اقتصادی و امنیتی، یک نهاد اجتماعی است. بیش از ۵۵ هزار خانوار چایکار در استانهای گیلان و مازندران، معیشت خود را از این صنعت تأمین میکنند.
علاوه بر این، چای بخشی از هویت فرهنگی شمال ایران و نمادی از مهماننوازی ایرانی است.
استکان چای، فقط یک ظرف نوشیدنی نیست؛ نمادی از پیوندهای اجتماعی، خاطرات خانوادگی و هویت جمعی ایرانیان است.
فریبرز رحمانی چایکاری از لاهیجان در گفتگویی گفت: چای فقط یک نوشیدنی نیست. چای، بهانه دور هم نشستن است. اگر چای نباشد، این دور هم نشستنها هم کمرنگ میشود.
گیلان؛ قلب تپنده چای ایران
۲.۱. ظرفیتهای منحصربهفرد
استان گیلان با بیش از ۹۰ درصد تولید چای کشور، سهمی بیبدیل در این صنعت دارد. شهرستانهای لاهیجان، رودسر، املش و لنگرود قطبهای اصلی تولید چای مرغوب ایرانی هستند.
همانطور که هادی حقشناس، استاندار گیلان با اشاره به جهش تولید در سال جاری گفت: افزایش تولید مستقیماً به آب و هوا ارتباط دارد و از آنجایی که وضعیت بارندگی امسال خوب بوده است، ما شاهد رشد تولید در مزارع چای استان بودهایم.
وی با اشاره به پرداخت بهموقع مطالبات چایکاران میافزاید: سال گذشته دولت برای اولین بار هم سهم ۲۵ درصدی خودش و هم سهم بخش خصوصی که ۷۵ درصد بود را به طور کامل پرداخت کرد. در همین زمینه مجموعاً ۲ همت به ۵۲ هزار چایکار پرداخت شد.
۲.۲. تولید و برداشت برگ سبز
حبیب جهانساز، رئیس سازمان چای کشور نیز ز افزایش ۲۰ درصدی تولید برگ سبز خبر میدهد که از اردیبهشت امسال تاکنون ۱۰۳ هزار تن برگ سبز چای از چایکاران گیلان و مازندران خریداری شده که ۵۰ درصد درجه یک و ۵۰ درصد بقیه درجه ۲ بوده است.» ارزش این مقدار برگ سبز برداشتشده ۳ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان اعلام شده است.
۲.۳. چالشهای ساختاری
با وجود ظرفیتهای عظیم، صنعت چای گیلان با چالشهای ساختاری متعددی مواجه شده استوابش هوایی همچون کاهش سطح زیرکشت: از ۳۴ هزار هکتار به کمتر از ۲۰ هزار هکتار-رها شدن باغها: بیش از ۵ هزار هکتار باغ قابل احیا
-تغییر کاربری اراضی: تبدیل باغهای چای به برنج و کیوی
و فرسودگی کارخانهها: تجهیزات قدیمی و بهرهوری پایین
بخش سوم: فرصتهای طلایی سرمایهگذاری
۳.۱. احیای باغهای رها شده
احیای باغهای رها شده، کمهزینهترین و سریعترین راه است
صندوق حمایت از توسعه صنعت چای برای هر هکتار احیای باغ رها شده، ۱۰۰ میلیون تومان تسهیلات کمبهره با نرخ ۴ درصد و بازپرداخت سهساله پرداخت میکند.
حبیب جهانساز در این باره اظهار داشت: سالانه ۶۰۰۰ هکتار از باغات را اصلاح، احیا و بازجوانسازی میکنیم.
بر اساس اعلام سازمان چای کشور، سال گذشته ۱۷۵۰ هکتار از باغهای رها شده به چرخه تولید بازگشت و امسال ۲۰۰۰ هکتار دیگر در دستور کار قرار گرفته است.
۳.۲. بستهبندی و فرآوری؛ خلق ارزشافزوده
ارزشافزوده واقعی چای در حلقههای پایانی زنجیره تولید نهفته است. افتتاح کارخانه تولید و بستهبندی چای در روستای چفل لاهیجان با ۱۰۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری و ظرفیت اشتغالزایی برای ۱۲۰ نفرخود نمونهای موفق از این رویکرد است.
۳.۳. تسهیلات کمبهره دولتی
دولت اما برای حمایت از سرمایهگذاران، تسهیلات ویژهای در نظر گرفته است، تسهیلاتی چون؛
· تسهیلات بهباغی: هرس کمربُر ۷۰ میلیون تومان، هرس کفبر ۹۰ میلیون تومان، اصلاح شیب ۹۵ میلیون تومان، احیای باغ رها شده ۱۰۰ میلیون تومان (نرخ ۴ درصد، بازپرداخت سهساله)
· بهسازی کارخانهها: سقف ۳ میلیارد تومان با نرخ ۱۵ درصد
· سرمایه در گردش و مکانیزاسیون: نرخ ۴ درصد با بازپرداخت سهساله
· تسهیلات تبصره ۱۸ قانون بودجه
حبیب جهانساز در خصوص تسهیلات گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون، ۲۱۶ میلیارد تومان تسهیلات سرمایه در گردش و سرمایهگذاری به باغداران چای و صاحبان کارخانههای چایسازی در گیلان و مازندران پرداخت شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۰ درصد افزایش داشته است.
۳.۴. بازارهای صادراتی رو به رشد
صادرات چای ایران در سال جاری ۴۸ درصد رشد داشته و نزدیک به ۹ میلیون و ۸۰۰ هزار کیلوگرم چای به ارزش بیش از ۱۲ میلیون دلار به بازارهای جهانی عرضه شده است. صادرات چای به ۳۳ کشور انجام میشود و ترکیه، روسیه، هند، عراق و ازبکستان پنج مقصد اصلی صادراتی هستند.
رییس سازمان چای کشور در این باره تصریح کرد:این اقدامات موجب شده است که تراز تجاری به نفع تولید داخلی تغییر کند و چای ایرانی با کیفیت بالاتر در بازار داخلی عرضه شود تا مصرفکنندگان ترغیب به استفاده از محصول بومی شوند.
مزیت رقابتی چای ایرانی در عدم استفاده از سموم شیمیایی است که آن را برای بازارهای حساس مانند ژاپن، آلمان و اتحادیه اروپا جذاب میکند.
۳.۵. سرمایهگذاری خارجی
یونس رنجکش، مدیرکل هماهنگی امور سرمایهگذاری و اشتغال استانداری گیلان نیز از بازگشت سرمایهگذاران کنیایی به لاهیجان خبر داد وگفت:احیاء و فعالیت مجدد کارخانه فرآوری و بستهبندی چای که کنیاییها در لاهیجان سرمایهگذاری کردهاند، موجب بهبود صنعت بستهبندی و رونق اشتغال میشود.
وی با تأکید بر اهمیت سرمایهگذاری خارجی میافزاید:برای رونق اقتصادی و اشتغالزایی نیازمند سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی هستیم.
بخش چهارم: پیوند راهبردی چای با امنیت ملی و وحدت ملی
۴.۱. امنیت غذایی به عنوان رکن امنیت ملی
در ادبیات امنیت ملی معاصر، امنیت غذایی یکی از ارکان اساسی امنیت جامع محسوب میشود. کشوری که در تأمین نیازهای غذایی اساسی خود به واردات وابسته باشد، در برابر فشارهای خارجی و تحریمها آسیبپذیر است.
وزیر جهاد کشاورزی در این خصوص با اشاره به شرایط حساس کنونی تأکید کرده است: در دورهای که دشمنان، غذا و معیشت مردم را به ابزاری برای فشار بر ملتها تبدیل و ایجاد نگرانی و اختلال در امنیت غذایی کشور را هدفگذاری کردهاند، راهبرد تأمین و وفور کالاهای اساسی، استمرار تولید و توزیع و حفظ آرامش بازار، نقشههای شوم آنان را ناکام گذاشت.
هر هکتار باغ چای که احیا میشود، نهتنها یک واحد تولیدی، بلکه یک سنگر اقتصادی در برابر فشارهای خارجی است.
۴.۲. اقتصاد مقاومتی در صنعت چای
اقتصاد مقاومتی به معنای تقویت تابآوری اقتصادی در برابر تکانههای خارجی، کاهش وابستگی به واردات، و ایجاد اشتغال پایدار است. صنعت چای، همه این ابعاد را در خود دارد . ابعادی مثل؛ کاهش وابستگی ارزی: کاهش سالانه ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار خروج ارز-اشتغالزایی پایدار: اشتغال مستقیم برای ۵۵ هزار خانوار-توسعه منطقهای: رونق اقتصادی در استانهای شمالیو تقویت تولید ملی: افزایش خودکفایی در تأمین چای مورد نیاز کشور
۴.۳. وحدت ملی در زنجیره چای
وحدت ملی که رهبر معظم انقلاب آن را شرط لازم برای تحقق اقتصاد مقاومتی دانستهانددر صنعت چای به شکلی ملموس تجلی مییابدو زنجیره چای از کشاورز تا مصرفکننده یک زنجیره همبستگی ملی است:· کشاورز برگ سبز تولید میکند.کارخانهدار آن را فرآوری و بستهبندی میکند. سرمایهگذار در احیا و توسعه سرمایهگذاری میکند و مصرفکننده با انتخاب چای ایرانی، از تولید داخل حمایت میکند.
همچنان که کشاورز لاهیجانی، این وحدت را سادهتر از هر تحلیلی بیان کرد و گفت: من چای میکارم. کارخانهدار چای میخرد. تو چای مینوشی. اگر هر کدام از ما کارمان را نکند، این زنجیره میشکند. ما به هم نیاز داریم.
بخش پنجم: چالشها و راهحلها
چالش راهحل پیشنهادی
اما چالش های این راه عبارتند از نوسانات قیمت برگ سبز تثبیت قیمت خرید تضمینی با توجه به نرخ تورم-تأخیر در پرداخت مطالبات تداوم پرداخت بهموقع و شفافسازی فرآیند-قاچاق چای تقویت نظارت گمرکی و برخورد قضایی با قاچاقچیان-فرسودگی زیرساختها تخصیص تسهیلات نوسازی به کارخانهها-ضعف برندسازی ایجاد برند ملی چای ایرانی و حضور در نمایشگاههای جهانی وتغییر اقلیم توسعه سیستمهای آبیاری نوین و مقاومسازی باغات
بخش ششم: راهبردها و پیشنهادات
۶.۱. در سطح سیاستگذاری
و راهبردی هایی در سطح سیایت گذاری کلان این محصول استراتژیک لازم است که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد؛
تثبیت قیمت خرید تضمینی برگ سبز با توجه به نرخ تورم
· تداوم پرداخت بهموقع مطالبات چایکاران- مبارزه جدی با قاچاق چای از طریق تقویت نظارت گمرکی و تخصیص تسهیلات کمبهره پایدار برای احیا و نوسازی
۶.۲. در سطح سرمایهگذاری
و در سطوح سرمایه گذاری نیز تشویق سرمایهگذاری در فرآوری و بستهبندی برای افزایش ارزشافزوده-جذب سرمایهگذاری خارجی با تضمین بازگشت سرمایه- توسعه مکانیزاسیون برای افزایش بهرهوری و ایجاد خوشههای صنعتی چای در گیلان و مازندران از مهمترین مولفه ها به شمار میرود.
۶.۳. در سطح بازار و صادرات
و در سطح بازار نیز برندسازی چای ایرانی در بازارهای جهانی- ورود به بازارهای حساس مانند ژاپن، آلمان و اتحادیه اروپا-تنوعبخشی به محصولات (چای سبز، چای گیاهی، چای ارگانیک)و توسعه تجارت الکترونیک برای صادرات مستقیم پیشنهاد میگردد.
۶.۴. در سطح فرهنگی و اجتماعی
برای احیا این محصول استراتژیک فرهنگ سازی عمومی از جایگاه ویژه ای برخوردار است از این رو ترویج فرهنگ مصرف چای ایرانی از طریق رسانهها- آموزش کشاورزان در زمینه روشهای نوین کشت و تقویت تعاونیها و اتحادیهها برای افزایش قدرت چانهزنی از اهمیت خاصی برخوردار است.
چای، فقط یک محصول نیست
در سال ۱۴۰۵ که با شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» نامگذاری شده است، صنعت چای گیلان فرصتی تاریخی برای تبدیل شدن به یکی از ارکان این راهبرد ملی را دارد.
چای گیلان، فقط یک محصول نیست؛ یک راهبرد ملی است. راهبردی که در آن، اقتصاد مقاومتی با کاهش وابستگی ارزی، امنیت ملی با تقویت امنیت غذایی، و وحدت ملی با همبستگی زنجیره تولید، معنا پیدا میکند.
هر هکتار باغ چای که احیا میشود، یک سنگر اقتصادی است. هر برگ سبزی که برداشت میشود، یک پیوند ملی است. و هر استکانی چای که نوشیده میشود، یک تصمیم ملی است.
همچنان که کشاورز لاهیجان زنبیلش را روی دوش میگذارد و راهی کارخانه میشود. پشت سرش، باغی که ده سال خاموش بود، حالا نفس میکشد و میگوید: اگر چای ما بماند، ما هم میمانیم.»و اگر ما بمانیم، ایران میماند.
منابع؛
