از دل خاک تا قله تولید؛ گیلان در مسیر کشاورزی هوشمند

اختصاصی پس از باران/در دل شالیزارهای مهتاب‌خورده‌ی گیلان جایی که خاک با جان کشاورز درآمیخته روایت «نقی ضمامی» از روستای فتیده لنگرود نماد پیوندی است میان دانش و تلاش؛ معلم بازنشسته‌ای که این‌بار نه در کلاس درس بلکه در مزرعه‌ای سبز آموزگار توسعه پایدار شده است.
او با دستانی پینه‌بسته و نگاهی سرشار از امید نشان داده که اگر بذر آموزش و فناوری در دل زمین افشانده شود شکوفه‌های خودکفایی و پایداری خواهند رویید.

این گزارش نگاهی دارد به نمایشگاه تخصصی کشاورزی گیلان، دغدغه‌های کشاورزان و دیدگاه مسئولان درباره آینده‌ای که از دل خاک تا قله تولید امتداد می‌یابد.

در شب‌های مهتابی گیلان آن‌گاه که نور نقره‌گون ماه بر برگ‌های سبز شالیزار می‌تابد و نسیم خنک شمال زمزمه‌ی آرامش را در گوش خوشه‌های برنج نجوا می‌کند زندگی در دل خاک جریان دارد.

اینجا جایی‌ست که زمین با دستان زحمت‌کش کشاورزان نفس می‌کشد و امید در هر ساقه‌ی سبز جوانه ای ماندگار می‌زند.

شالیزارهای گیلان نه‌تنها منظره‌ای شاعرانه از طبیعت‌ هستند بلکه نمادی از برکت، تلاش و توسعه‌ی پایدار اقتصادی به شمار می‌روند.

در سالی که با شعار «سرمایه‌گذاری برای تولید» نام‌گذاری شده است، گیلک‌زنان و گیلک‌مردان بیش از هر زمانی با دل‌هایی سرشار از ایمان و دستانی خسته اما پرتلاش گام‌هایی بلند به سوی خودکفایی برداشته‌اند و روایت یک کشاورز نمونه از فتیده لنگرود خود گواه این مدعاست.

در بیستمین نمایشگاه تخصصی ادوات، ماشین‌آلات کشاورزی، نهاده‌ها، تجهیزات آبیاری و گلخانه‌ای که صبح پنجشنبه ۳۰ آبان در محل نمایشگاه دائمی در شهر رشت برگزار شد« نقی ضمامی» فرهنگی بازنشسته و کشاورز پرتلاش و البته پیشرو در تولید از روستای فتیده لنگرود به‌عنوان کشاورز نمونه سال زراعی ۴۰۴ـ۴۰۳ معرفی و مورد تجلیل قرار گرفت.

در میان انبوه جمعیت جایی که دستاوردهای روز دنیا و ماشین‌آلات پیشرفته از شرکت‌هایی از سراسر کشور آمده بودند تا بار سنگین تلاش طاقت‌فرسای کشاورزان را سبک‌تر کنند اما آنچه بیش از همه چشم مرا می‌گرفت نه فناوری بلکه چهره‌های امیدوار و دستان پینه‌بسته‌ای بود که خستگی را خجل کرده بودند و برق نگاهشان نوید آینده‌ای روشن‌تر را برای کشاورزی استان می‌داد.

وقتی نام کشاورز نمونه را در میان جمع صدا می‌زدند یاد زحمات پدر و مادرم می‌افتادم که تا زانوان در گل امید در شالیزار خود همواره مهر کاشته اند و غرور ملی درو کرده اند و هنوز از کار بازنشسته نشده اند هرچند ناجوانمردی های روزگار کرد پیری را خیلی زود بر سرشان پاشیده است .

کشاورزان پیشرو و نمونه را از جای جای استان مهذانده بودند صدا می‌زدند و یکی یکی با غرور بالای سن برنامه می‌رفتند و توسط استاندارو رییس جهاد کشاورزی و دیمر مسولان رده بالای استان گیلان تجلیل میشدند، وقتی نوبت به شهرستان لنگرود « این زادگاه همیشه بیدارم » رسید بی‌اختیار حس غرور و صفای خاصی در دلم نشست.

«نقی ضمامی» از لنگرود آمده بود. از دیار ابروباران و شالیزارهایی که در نور نقره‌گون مهتاب همچنان شعر «اقتصاد مقاومتی» را زمزمه می‌کنند.

آری او نماد «ما می‌توانیم» بود؛ شعری زنده از امید، آموزش، ترویج و دانش روز که در سایه این آگاهی که می‌توان شعار سال «سرمایه‌گذاری برای تولید» را نه‌تنها تکرار کرد بلکه به اوج رساند.

«نقی ضمامی» مثل ۲۵۰ کشاورز و باغدار و دامدار و… دیمر که امروز به عنوان کشاورزان پیشرو از آنان یاد شد با دستانی که خاک را می‌فهمند نشان داده بود که توسعه پایدار از دل زمین می‌جوشد اگر بذر دانش در آن افشانده شود.

دغدغه‌ها و خواسته‌ها

در حاشیه این همایش سر گفتگو را با ضمامی باز کردم وقتی فهمید کشاورز زاده هستم وزنی و آب را میغهمم اعتماد کرد که پای گفتگوی بیاید .

ضمامی که با ۳۲۰۰ متر مربع مزرعه برنج توانسته با بهره‌گیری از دانش روز و آموزش‌های تخصصی، تولید خود را به شکل چشمگیری افزایش ده به نقش مؤثر کلاس‌های توجیهی جهاد کشاورزی در گل‌سفید لنگرود اشاره کرد و گفت: «امسال با راهنمایی مهندسین جهاد کشاورزی شهرستان لنگرود از روش‌های نوینی مانند «تریکوگراما»برای کنترل آفات استفاده کردم و بدون بهره‌گیری از سموم شیمیایی محصولی سالم و پربازده برداشت کردم.»

وی با تأکید بر اهمیت آموزش و فاصله گرفتن از روش‌های سنتی افزود: «دیگر نباید مثل گذشته بدون شناخت نوع خاک و نیاز گیاه کودپاشی کنیم.

این کشاورز نمونه لنگرودی گفت: با شرکت در چندین دوره آموزشی، روش‌های صحیح کوددهی، برداشت و مدیریت مزرعه را یاد گرفتم.»

اما دغدغه اصلی این شالیکار نمونه، مسئله قیمت تضمینی برنج و واردات بی‌رویه بود.

او با گلایه از شرایط فعلی گفت: «کشاورز تمام سال زحمت می‌کشد.هزینه می‌کند.کارگر می‌گیرد اما هنگام برداشت با ورود برنج خارجی از هند و پاکستان و…قیمت‌ها شکسته می‌شود و این بی‌عدالتی است. کشاورز باید دلگرم باشد، نه دل‌زده.»

ضمامی خطاب به نمایندگان مجلس و مسئولان دولتی گفت: «به‌عنوان کشاورز نمونه انتظار دارم در زمان برداشت، واردات برنج متوقف شود تا حمایتی واقعی از کشاورزان صورت گیرد.

او می‌گفت : اگر می‌خواهیم کشاورزی استان گیلان پایدار بماند، باید از تولید داخلی حمایت کنیم.»

دیدگاه کارشناسان و مسئولان

از نگاه اکثر کارشناسان حوزه کشاورزی آموزش و ترویج فرهنگ کشاورزی مدرن با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین نه‌تنها یک ضرورت بلکه ستون اصلی توسعه پایدار در استان گیلان به شمار می‌رود.

آنان معتقدند عبور از کشاورزی سنتی و حرکت به سوی کشاورزی هوشمند نیازمند ارتقای دانش کشاورزان، دسترسی به ابزارهای فناورانه و حمایت مستمر نهادهای تخصصی است.

هرچند در مقابل برخی از کارشناسان با دیدی انتقادی هشدار می‌دهند که اگر این روند بدون توجه به شرایط بومی و اقلیمی اجرا شود ممکن است به فرسایش دانش سنتی و تضعیف هویت کشاورزی محلی بینجامد.

آنان خواستار تلفیق هوشمندانه دانش بومی و فناوری نوین هستند نه جایگزینی کامل سنت با مدرنیته.

«هادی حق‌شناس» استاندار گیلان اما آموزش و ترویج کشاورزی مدرن را راهبردی حیاتی برای عبور از کشاورزی سنتی و رسیدن به توسعه پایدار می‌داند.

وی معتقد است: «در شرایط تحریم‌های اقتصادی،ارتقای دانش کشاورزان و تجهیز آنان به ابزارهای فناورانه می‌تواند گیلان را به الگویی موفق در خودکفایی و تولید ملی تبدیل کند.»

«صالح محمدی» رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان نیز با تأکید بر نقش مکانیزاسیون، بذرهای اصلاح‌شده و کودهای زیستی، آموزش و ترویج کشاورزی مدرن را راهی قطعی برای افزایش عملکرد و کاهش هزینه‌ها می‌داند.

به اعتقاد وی : «در شرایط دشوار تنش‌های آبی این رویکرد توانسته گیلان را در زمره استان‌های موفق کشاورزی قرار دهد.»

گیلان با شالیزارهای مهتاب‌خورده‌اش نه‌تنها آرامش فردا را نوید می‌دهد بلکه با تکیه بر دانش، ایمان و تلاش می‌تواند به یکی از ستون‌های اصلی توسعه‌ی پایدار ایران تبدیل شود.

کشاورزی هوشمند اگر با نگاه بومی، آموزش مستمر و حمایت واقعی همراه شود، می‌تواند نه‌تنها خاک را بارور کند، بلکه امید را در دل کشاورزان زنده نگه دارد.

و این مسیر از دل خاک آغاز می‌شود و تا قله تولید ادامه دارد.
نویسنده: زهرا رگان