توسعه بنادر شمالی؛ راهکاری برای کاهش وابستگی به مسیرهای جنوبی و افزایش تاب‌آوری اقتصادی ایران

به قلم : زهرا رگان/ در پی اختلالات ایجادشده در مسیرهای تجاری جنوب کشور پس از تحولات اخیر منطقه ای، بار دیگر توجه به ظرفیت‌های بنادر شمالی به عنوان راهبردی برای افزایش تاب‌آوری اقتصاد ملی مطرح شده است.

فعالان اقتصادی و مسئولان ارشد استان گیلان در اجلاس «نقش‌آفرینی اتاق‌های بازرگانی» که در استان گیلان به مدت دو روز و با حضور 15 استان برگزار شد بر لزوم تغییر نگاه از رویکرد اضطراری به توسعه پایدار تأکید کردند.

ظرفیت ۱۵ میلیون تنی در خدمت تجارت کشور

قاسم رضاییان، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی گیلان با اشاره به محدودیت‌های ایجادشده برای بنادر جنوبی و غربی کشور پس از جنگ تحمیلی گفت: استان گیلان با برخورداری از منطقه آزاد انزلی، بندر کاسپین، بندر آستارا و شبکه حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی، دریایی و هوایی، شرایط ممتازی برای ایفای نقش در تجارت ملی و بین‌المللی دارد.

وی ظرفیت جابه‌جایی کالا در بنادر استان را حدود ۱۵ میلیون تن عنوان کرد و افزود: در شرایطی که ممکن است برای برخی کالاها از جمله میوه، تره‌بار، مصالح ساختمانی و مواد غذایی در بنادر جنوبی محدودیت ایجاد شود، بنادر آستارا، انزلی و کاسپین آمادگی پوشش بخشی از این نیازها را دارند.

رضاییان با بیان اینکه تاکنون با ۱۵ استان کشور تفاهمنامه همکاری اقتصادی منعقد شده، بر لزوم تقویت زیرساخت‌های گمرکی استان تأکید کرد.

هشدار نسبت به نگاه مقطعی به ظرفیت‌های شمال

علیرضا نوروزی، مدیرکل امور اقتصادی و دارایی گیلان نیز نسبت به «نگاه اضطراری» به مرزهای شمالی هشدار داد و اظهار کرد: توجه به استان‌های شمالی نباید صرفاً ناشی از شرایط مقطعی باشد زیرا چنین رویکردی نمی‌تواند دستاوردی پایدار به همراه داشته باشد.

به گفته وی شاخص مدیران خرید (شامخ) همچنان پایین‌تر از سطح تعادل قرار دارد که بیانگر تداوم فضای نااطمینانی در اقتصاد است.

نوروزی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه از «جغرافیا» به «ثروت‌آفرینی» تصریح کرد: آستارا نباید صرفاً به عنوان یک شهرستان مرزی دیده شود بلکه باید به عنوان یکی از موتورهای اصلی خلق ارزش افزوده، تجارت و لجستیک کشور تعریف شود.

وی تکمیل راه‌آهن رشت ـ آستارا را مهم‌ترین پروژه زیرساختی کریدور شمال ـ جنوب دانست و گفت: اگر این پروژه در اولویت نخست تصمیم‌گیری‌های ملی قرار نگیرد، گزینه جایگزین مؤثری برای تحقق اهداف ترانزیتی کشور وجود نخواهد داشت.

رشد ۶۰ درصدی واردات از گمرکات گیلان

رسول امیدی، ناظر گمرکات گیلان هم با ارائه آمار عملکرد سه‌ماهه نخست سال جاری گفت: میزان واردات از طریق گمرکات استان به ۵۴۶ هزار تن به ارزش ۴۵۹ میلیون دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه، رشد ۶۰ درصدی وزنی و ۴۰ درصدی ارزشی را نشان می‌دهد. صادرات استان نیز با رشد ۱۶ درصدی به ۴۵۹ هزار تن به ارزش ۱۷۰ میلیون دلار رسید.

وی با اشاره به تسهیلات اعمال‌شده در تشریفات گمرکی از جمله حذف کد رهگیری برای بسیاری از کالاها، تأکید کرد: صرف تسهیلات اداری برای جهش تجارت کافی نیست و میزان آمادگی زیرساخت‌های بندری، گمرکی و لجستیکی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

تمرکزگرایی در جنوب؛ آسیب‌پذیری اقتصاد را افزایش داده است

پیام باقری، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه ماهیت قدرت اقتصادی از مالکیت منابع طبیعی به سمت «شبکه‌سازی» در حوزه لجستیک تغییر یافته، گفت: بخش عمده مبادلات تجاری ایران در تعداد محدودی از بنادر جنوبی متمرکز شده و این تمرکزگرایی در شرایط بحران، آسیب‌پذیری اقتصاد را افزایش می‌دهد.

وی افزود: تحولات اخیر نشان داد هرگونه اختلال در مسیرهای جنوبی، اثر مستقیم بر تجارت خارجی دارد؛ از این‌رو توسعه مسیرهای جایگزین ضرورتی جدی است.

سهم ۵ درصدی خزر؛ فاصله تا هدف ۳۰ درصدی

هادی حق‌شناس، استاندار گیلان با تأکید بر اینکه سهم فعلی دریای خزر از تجارت کشور تنها حدود ۵ درصد است، خواستار تدوین سند راهبردی ۲۰ ساله برای افزایش این سهم به ۲۵ تا ۳۰ درصد شد. وی گفت: آستارا یکی از معدود مناطق کشور است که به صورت همزمان از حمل‌ونقل ریلی، جاده‌ای و دریایی برخوردار است و وجود سه مسیر ارتباطی در یک محدوده جغرافیایی، این شهرستان را به ظرفیتی کم‌نظیر تبدیل کرده است.

بندر کاسپین؛ شاهراه اتصال به بازار ۳۰۰ میلیونی اوراسیا

مصطفی طاعتی‌مقدم، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی نیز با اشاره به تحولات عمیق در نظام تجارت جهانی، دریای کاسپین را «شاهراه اتصال ایران به بازار ۳۰۰ میلیون نفری اتحادیه اقتصادی اوراسیا» دانست و گفت: بندر کاسپین صرفاً یک بندر نیست بلکه سکویی لجستیکی چندوجهی برای اتصال بازارهای منطقه‌ای و جهانی است.

وی تأکید کرد: اقتصادی تاب‌آور است که مسیرهای متنوع تجارت، شبکه‌های تأمین پایدار و زیرساخت‌های لجستیکی کارآمد در اختیار داشته باشد.

اجلاس اخیر در گیلان یک پیام روشن داشت: بنادر شمالی دیگر نمی‌توانند صرفاً یک «راهکار اضطراری» برای عبور از بحران باشند.
با وجود ظرفیت ۱۵ میلیون تنی و رشد ۶۰ درصدی واردات از گمرکات استان همچنان سهم دریای خزر از تجارت کشور تنها ۵ درصد است.

تکمیل راه‌آهن رشت–آستارا میتواند تغییر نگاه از «جغرافیا» به «ثروت‌آفرینی» و تدوین سند راهبردی ۲۰ ساله، پیش‌شرط‌های اصلی برای تبدیل بنادر شمالی به یک قطب لجستیکی پایدار باشند که بدون این تحول، هر بار تنها در زمان بحران به شمال کشور نگاه خواهیم کرد و بار دیگر فرصت‌ها را از دست خواهیم داد.