نفس گرم زندگی در سرمای جمعیت

اختصاصی/در دل سرزمینی که صدای کودکانش رو به خاموشی است، طرح «نَفَس» آمده تا امید را به آغوش مادران بازگرداند؛ تلاشی برای نجات جان فرزندان سقط و احیای آینده‌ای که هنوز می‌تواند متولد شود.

استان گیلان در آستانه یک تغییر هولناک جمعیتی قرار دارد؛ تغییر از جوانی به پیری از نشاط به سکون و از آینده‌ای پرامید به فردایی مبهم با «آشیانه‌های خالی» جمعیتی که در سراشیبی سقوط با نفس تازه جان میگیرد.
.

شاخص‌های جمعیتی حکایت از آن دارد که گیلان به‌سرعت در مسیر پیری و کاهش جمعیت فعال گام برمی‌دارد؛ روندی که از آن به «چاه جمعیتی» تعبیر می‌شود.

مهاجرت جوانان، کاهش شدید نرخ باروری و افزایش سهم سالمندان در ترکیب جمعیت، زنگ خطری جدی برای آینده اقتصادی، اجتماعی و حتی هویتی این استان است. اگر این روند ادامه یابد نه‌تنها پویایی و نشاط اجتماعی رنگ می‌بازد بلکه بار مالی و حمایتی سنگینی بر دوش نسل‌های آینده قرار خواهد گرفت و اساس توسعه پایدار استان را با چالشی بنیادین مواجه خواهد کرد.

در مواجهه با این شرایط هشداردهنده و در راستای سیاست‌های کلی جوانی جمعیت، طرح ملی «نَفَس» (نجات فرزندان سقط) یکی از چند طرحی است که از حدود یک سال پیش در استان گیلان فعالانه آغاز به کار کرده است.

این طرح با نگاهی حمایتی، پیشگیرانه و فرهنگ‌محور می‌کوشد با ارائه مشاوره‌های تخصصی و حمایت‌های همه‌جانبه از مادران باردار در معرض تصمیم به سقط گامی عملی در مسیر کاهش این پدیده و نهایتاً کمک به تعدیل روند نزولی جمعیت بردارد.

عملکرد اولیه این طرح در گیلان نشان می‌دهد که با آگاهی‌بخشی، همراهی و رفع دغدغه‌های مادران می‌توان بخش قابل‌توجهی از بارداری‌های در معرض خطر را به سمت تولد نوزادانی سالم هدایت کرد و شعله امید را برای جوان‌تر شدن دوباره آینده جمعیتی استان زنده نگاه داشت.
اما این طرح نیازمند توجه همه دست اندرکاران و دستگاه های مربوطه است و علوم پزشکی و حوزه سلامت استان به تنهایی نمی‌تواند موفق باشد.

بر همین اساس مسئولان طرح نفس( نجات فرزندان سقط)دانشگاه علوم پزشکی گیلان در نشست خبری با جمعی از اصحاب رسانه به بررسی ابعاد این وضعیت نگران‌کننده و اقدامات صورت‌گرفته پرداخته اند.

رئیس بسیج جامعه پزشکی گیلان با بیان اینکه مهاجرت جوانان از گیلان و حضور سالمندان در استان، زنگ خطری جدی برای آینده گیلان محسوب می‌شود، افزود: جمعیت استان به سمت سالمندی حرکت می‌کند و میل به باروری کاهش یافته است.

وی هدف اصلی «طرح نفس» را کمک به مادران باردار برای تولد فرزند دانست و تصریح کرد:این طرح تلاش دارد با حمایت‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، مادران را از تصمیم به سقط منصرف کند و خانواده‌ها را به سمت پذیرش مسئولیت فرزندآوری سوق دهد

صدر با بیان اینکه آمار غیررسمی سالانه بین ۱۲ تا ۱۵ هزار سقط در گیلان را نشان می‌دهد، اظهار کرد:این آمار بسیار نگران‌کننده است و اگر روند ادامه یابد، بحران جمعیت استان تشدید خواهد شد.

وی افزود:در سطح کشور نیز بیش از ۱۰۰۰ سقط در روز گزارش می‌شود که نشان‌دهنده یک تهدید ملی است

مسئول بسیج جامعه پزشکی گیلان با اشاره به عملکرد طرح نفس در استان گفت:در طی ۲ سال گذشته ۱۵۴۶ مادر مشاوره شدند که بیش از ۸۲ درصد از تصمیم به سقط منصرف شدند.

وی تصریح کرد: از این تعداد، ۸۳۸ تولد تا آبان ۱۴۰۴ ثبت شده است. این آمار نشان می‌دهد که طرح نفس توانسته تأثیر ملموسی در حفظ جان فرزندان و حمایت از مادران داشته باشد.

صدر با بیان اینکه ارزش خدمات حمایتی ارائه‌شده به مادران در این مدت حدود ۳ میلیارد تومان بوده است، تصریح کرد: این خدمات شامل مشاوره، حمایت‌های مالی و فرهنگی و همراهی نهادهای مردمی و دولتی بوده است.

صدر با تأکید بر ضرورت همکاری همه جانبه در جامعه افزود:نجات فرزندان از سقط و پاسداری از آینده جمعیت گیلان نیازمند هم‌افزایی مردم، دولت، نهادها و رسانه‌هاست که اگر امروز اقدام نکنیم، فردا با بحران جدی هویت و جمعیت در گیلان مواجه خواهیم شد.

طرح «نَفَس» الگویی موفق برای نجات جان مادر و جنین

مسئول طرح «نَفَس» در استان گیلان در ادامه با اشاره به وضعیت نگران‌کننده جمعیتی استان گفت: گیلان در شیب تند کاهش جمعیت و افزایش سالمندی قرار دارد. سالانه بین ۱۲ تا ۱۵ هزار مورد سقط در استان رخ می‌دهد که بسیاری از آن‌ها تنها با یک جلسه مشاوره تخصصی قابل پیشگیری هستند.

وی با تأکید بر اینکه هدف اصلی طرح «نَفَس» ارتقای آگاهی مادران و فراهم کردن انتخابی آگاهانه و بدون فشار است، افزود: تمام خدمات این طرح به‌صورت محرمانه، رایگان و با احترام کامل به کرامت مادران ارائه می‌شود. بخش عمده هزینه‌ها توسط خیرین تأمین شده و نیروهای طرح در ۱۷ شهرستان استان فعال هستند.

دکتر صدر با ارائه گزارشی از عملکرد طرح گفت: از زمستان ۱۴۰۱ تا پایان آبان ۱۴۰۴، مجموعاً ۱,۵۴۶ مشاوره تخصصی روان‌شناختی و مامایی انجام شده که منجر به انصراف ۱,۲۷۵ مادر از سقط و تولد ۸۳۸ نوزاد شده است.

وی با اشاره به اقدامات فرهنگی و رسانه‌ای طرح اظهار داشت: برنامه‌هایی مانند حضور در برنامه تلویزیونی «مِهر»، برگزاری رویداد استانی ویژه مادرانی که جان فرزند خود را نجات داده‌اند، ارائه بسته‌های فرهنگی مادر و کودک و فعالیت در خانه مهر، بخشی از تلاش‌های ما برای ترویج فرهنگ حمایت از مادر و جنین است.

دکتر صدر با اشاره به نقش حیاتی رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی گفت: «آگاهی‌رسانی درباره خطرات سقط غیرایمن و معرفی خدمات مشاوره‌ای باید به مطالبه عمومی تبدیل شود. رسانه‌ها می‌توانند با روایت تجربه‌های موفق مادران، الگوهای الهام‌بخشی برای جامعه ایجاد کنند.

وی با اشاره به کاهش نگران‌کننده نرخ تولد در گیلان افزود: «در سال‌های اخیر، آمار تولد از ۲۴ هزار به ۱۷ هزار مورد کاهش یافته است. اگر بتوانیم تنها ۳۰ درصد از بارداری‌های در معرض سقط را نجات دهیم، می‌توانیم از سقوط جمعیتی جلوگیری کنیم. این نیازمند مشارکت همه‌جانبه دستگاه‌ها، نهادها و رسانه‌هاست.

دکتر صدر همچنین خواستار تشکیل «ستاد بحران جمعیت» در سطح استان شد و گفت: همان‌طور که برای بحران‌های طبیعی ستاد تشکیل می‌دهیم، باید برای بحران جمعیت نیز ساختاری منسجم و فعال داشته باشیم. مادران باردار نباید دغدغه معیشت، اشتغال یا حمایت اجتماعی داشته باشند. حمایت از آن‌ها باید به وظیفه‌ای ملی و انقلابی تبدیل شود.

وی در پایان با قدردانی از همراهی داوطلبان، خیرین و رسانه‌های دغدغه‌مند تأکید کرد: فرهنگ‌سازی در حوزه جمعیت، نیازمند اقدام جهادی و مستمر است. طرح نَفَس ثابت کرده که با همدلی و آگاهی می‌توان جان مادران و آینده جمعیتی کشور را نجات داد.

بحران جمعیت قوم گیلک جامعه را تهدید می‌کند

دکتر سودابه کاظمی، فوق تخصص طب مادر و جنین، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان و دبیر علمی طرح «نَفَس» (نجات فرزندان سقط) دراین نشست با اشاره به کرامت مادری اظهار کرد:طرح نفس نجات فرزندان است و باید خانواده‌هایی که به هر دلیلی قصد سقط دارند، مورد حمایت قرار گیرند.

این متخصص زنان و زایمان در کشور با بیان اینکه بسیاری از سقط‌ها ناشی از بارداری‌های مشروع و سالم هستند، افزود:این موضوع نگران‌کننده است و نشان می‌دهد که عوامل فرهنگی و اقتصادی در تصمیم مادران نقش جدی دارند

وی با اشاره به آمارهای ملی گفت:بالای هزار سقط در روز در کشور داریم و تفاوت آمارها نشان می‌دهد که بسیاری از موارد ثبت نمی‌شوند. این مسئله به شکل یک مافیا نیز مطرح است و باید با آن مقابله شود.

کاظمی با تأکید بر تغییر باورهای فرهنگی اظهار کرد:مسائل اقتصادی، اجتماعی و نگرانی نسبت به آینده کودک از دلایل اصلی تصمیم به سقط هستند و باید با فرهنگ‌سازی و حمایت‌های اجتماعی این روند را اصلاح کرد.

وی حساس‌سازی جامعه نسبت به ابن بحران را ضروری دانست و افزود : بحران جمعیت موضوعی جدی است و باید همه اقشار جامعه نسبت به آن آگاه شوند.

متخصص زنان و زایمان در کشور نقش رسانه هارا در آگاه سازی بسیار مهم دانست و افزود:قوم گیلک در حال از بین رفتن است و رسانه‌ها به‌ویژه صدا و سیما، مسئولیت سنگینی در این زمینه دارند.

هشدار درباره عوارض سقط غیرقانونی و لزوم اجرای قانون جوانی جمعیت؛ مادران را تنها نگذاریم

وی با اشاره به پیامدهای خطرناک سقط‌های غیرقانونی، خواستار آگاهی‌رسانی گسترده، مقابله با مروجان سقط و اجرای کامل قانون جوانی جمعیت شد.

کاظمی با بیان اینکه سقط‌های غیرقانونی عمدتاً در اماکن غیربهداشتی و بدون نظارت پزشک انجام می‌شوند، گفت: این سقط‌ها نه‌تنها عوارض ذاتی خود را دارند بلکه به دلیل شرایط غیراستاندارد، خطراتی مانند عفونت‌های شدید، پارگی رحم، روده و حتی کبد را به همراه دارند. متأسفانه موارد متعددی از نازایی، اختلالات قاعدگی و خونریزی‌های شدید ناشی از این سقط‌ها در مراکز درمانی مشاهده شده است.

وی با ابراز نگرانی از دسترسی آسان به داروهای سقط در فضای مجازی افزود: با وجود ممنوعیت فروش این داروها، تنها با چند کلیک ساده می‌توان به آن‌ها دست یافت. این داروها بدون نظارت مصرف می‌شوند و جان مادران را به خطر می‌اندازند. هنوز اقدام جدی برای مقابله با این روند صورت نگرفته است.

کاظمی همچنین به تبعات روانی سقط اشاره کرد و گفت: احساس گناه، پشیمانی و افسردگی از جمله پیامدهای روانی سقط هستند که حتی سال‌ها پس از آن نیز مادران را رها نمی‌کنند. ما بارها شاهد بوده‌ایم که زنان پس از یک دهه از تصمیم خود برای سقط، همچنان با عذاب وجدان زندگی می‌کنند.

وی با تأکید بر لزوم آگاهی‌رسانی عمومی افزود: دانش‌آموختگان حوزه سلامت وظیفه دارند این آگاهی را به جامعه منتقل کنند. زنان باید بدانند که تأخیر در فرزندآوری، به‌ویژه پس از ۳۵ سالگی با کاهش ذخیره تخمدان، افزایش خطر نازایی و بروز بیماری‌های زمینه‌ای همراه است.

دبیر علمی طرح نفس با اشاره به پیشرفت‌های علمی در مدیریت بارداری‌های پرخطر گفت: امروزه بسیاری از بارداری‌هایی که پیش‌تر منجر به سقط می‌شدند، با مراقبت‌های تخصصی به فرزندآوری موفق منتهی می‌شوند اما این مسیر پرهزینه و دشوار است و نباید جایگزین آگاهی و پیشگیری شود.

کاظمی در ادامه با انتقاد از عدم اجرای کامل قانون جوانی جمعیت، خواستار تشکیل ستاد بحران جمعیت در تمامی نهادها شد و گفت:مسئله جمعیت باید به‌عنوان یک بحران ملی دیده شود. اجرای کامل و عملی قانون جوانی جمعیت، به‌ویژه حمایت‌های مالی از زوج‌های جوان، می‌تواند بسیاری از موانع فرزندآوری را برطرف کند.

وی با اشاره به تجربه شخصی خود افزود: حتی خانواده‌هایی با تحصیلات و تخصص پزشکی نیز در تأمین هزینه‌های اولیه زندگی و فرزندآوری با مشکل مواجه‌اند و این نشان می‌دهد که حمایت‌های قانونی باید واقعی، ملموس و فراگیر باشد.

کاظمی همچنین با هشدار نسبت به فعالیت مروجان سقط در فضای مجازی و برخی مناطق، خواستار برخورد قاطع با این افراد شد و گفت: مافیای سقط، با سوءاستفاده از شرایط اقتصادی و ناآگاهی مادران، جان آن‌ها را به خطر می‌اندازد باید مادران را از دست این افراد نجات داد و با حمایت‌های روانی، اجتماعی و اقتصادی، آنان را به سمت انتخاب آگاهانه و ایمن هدایت کرد.

وی در پایان با تأکید بر نقش رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی و روایت‌گری گفت: مادری، خود یک رسانه است. باید احساس مادرانه را تقویت کرد و روایت‌های واقعی از مادران را به جامعه منتقل کرد. طرح نفس، جایگاهی امن برای مشاوره و حمایت از مادران است و باید به‌درستی به خانواده‌ها معرفی شود.

مشاوره‌ها موجب شد بیش از ۸۰ درصد مادران از سقط منصرف شوند

لیلا حافظی نیز با اشاره به عملکرد طرح نفس در شهرستان تالش گفت: از یک هزار و ۵۴۶ مشاوره انجام شده گفت ،از این تعداد ۱۲۷۵ مادر منصرف شدند که از این تعداد ۸۳۸ تولد تا آبان ۱۴۰۴ ثبت شده است.

رابط طرح نفس استان گیلان در کشور با بیان اینکه بخشی از سقط‌ها غیرعمدی بوده، افزود:در مشاوره‌ها تشخیص داده می‌شود که در صورت نیاز، سقط درمانی انجام شود تا سلامت مادر حفظ گردد.

وی با اشاره به نقش نیروهای محلی و مشاوره ،گفت: با استفاده از افرادی که با فرهنگ آن محل آشنایی دارند، بیش از ۸۲ درصد مادران را دراین طرح نفس از سقط منصرف کردند.
پیامدهای روانی تک‌فرزندی؛ آشیانه‌های خالی، آینده گیلان را تهدید می‌کند

سیده فاطمه حسینی، روانشناس و کاندیدای دکترای تخصصی روانشناسی بالینی با اشاره به روند نگران‌کننده کاهش جمعیت و کوچک شدن ساختار خانواده‌ها نسبت به پیامدهای روانی و اجتماعی این پدیده هشدار داد.

وی با بیان اینکه کیفیت زندگی در جامعه امروز بیش از هر چیز به کیفیت روابط درون خانواده‌ها وابسته است گفت: وقتی شبکه‌های خانوادگی و اجتماعی کوچک می‌شوند، تنها نتیجه آن تنهایی عاطفی و اجتماعی است؛ پدیده‌ای که در بلندمدت سلامت روانی جامعه را تهدید می‌کند.

حسینی با اشاره به پدیده تک‌فرزندی افزود: در خانواده‌های تک‌فرزند، یک زوج باید به‌تنهایی از چهار والد در دو خانواده مراقبت کنند و این فشار مضاعف، نه‌تنها کیفیت زندگی فردی را کاهش می‌دهد بلکه توان حمایت عاطفی از نسل‌های پیشین را نیز تضعیف می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه والدین به تعبیر آموزه‌های اسلامی، مایه برکت خانواده‌اند، خاطرنشان کرد: متأسفانه در ساختارهای فعلی، بسیاری از پدران و مادران نمی‌توانند از حمایت‌های لازم فرزندان خود بهره‌مند شوند؛ چرا که ظرفیت مراقبتی خانواده‌ها به‌شدت کاهش یافته است.

این روانشناس گیلانی با اشاره به وضعیت جمعیتی استان گیلان گفت: اگر روند فعلی ادامه یابد، در آینده‌ای نه‌چندان دور، با پدیده‌ای به نام “آشیانه‌های خالی” در گیلان مواجه خواهیم بود؛ خانه‌هایی که دیگر صدای کودک در آن‌ها شنیده نمی‌شود.

حسینی در پایان با تأکید بر نقش رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی در آگاهی‌بخشی عمومی گفت: اگر به دنبال جامعه‌ای سالم، پویا و باکیفیت هستیم باید از امروز برای تقویت بنیان خانواده، حمایت از فرزندآوری و گسترش شبکه‌های حمایتی اقدام کنیم. این مسئولیتی است که بر دوش همه ماست.

ص۴آینده جمعیتی گیلان امروز بر سر یک دو راهی تاریخی قرار گرفته است یا ادامه روند فعلی که به معنای پذیرش جامع‌های سالخورده، خالی از نوای زندگی کودکان و تضعیف تدریجی هویت غنی گیلک است یا انتخاب راه دشوار اما ممکن «نجات» با بسیج همگانی و طرح «نَفَس» به‌تنهایی نمی‌تواند بار این مسئولیت سنگین را بر دوش بکشد اما همچون چراغی روشن کرده است که مسیر را نشان می‌دهد؛ مسیری که در آن «مشاوره» جایگزین «اجبار»، «حمایت» جایگزین «قضاوت» و «آگاهی» جایگزین «ترس» شده و نتیجه‌اش نجات جان ۸۳۸ نوزاد در دو سال گذشته است.نجات گیلان از چاه جمعیت، تنها با اجرای کامل قوانین حمایتی، مقابله جدی با مافیای سقط، ایجاد «ستاد بحران جمعیت» و تبدیل مسئله فرزندآوری از یک دغدغه فردی به یک مطالبه و مسئولیت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی میسر خواهد بود. وقت آن است که همه‌ی دست‌ها از دولت و مجلس تا رسانه‌ها، نهادهای مردمی و هر خانواده گیلان، برای نفس‌های تازه این سرزمین، دست به دست هم دهند. فردا دیر است.

چند روایت کوتاه از زوج‌هایی که تصمیم به سقط گرفته بودند یا خانواده‌هایی که تک‌فرزندی را انتخاب کرده‌اند با تمرکز بر چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در استان گیلان زوج‌هایی که تصمیم به سقط گرفته بودند

نرگس و علیرضا ۳۲ و ۳۶. ساله:

وقتی فهمیدم باردارم، شوکه شدم. تازه قسط وام ازدواجمون شروع شده بود، شوهرم کار ثابتی نداشت. ترسیدم از آینده بچه. توی فضای مجازی یه دارو پیدا کردم… اما وقتی با مشاور طرح نفس صحبت کردم، فهمیدم چه خطر بزرگیه. الان دخترم سه ماهشه هنوز سختی هست ولی وجدانم راحته.

ستاره و یاسر ۳۵ و ۳۸ ساله

«ما دو تا بچه داشتیم. بارداری سوم ناخواسته بود. فکر کردیم دیگه توان مالی نداریم حتی وقت مشاوره هم گرفته بودیم برای سقط ولی وقتی شنیدیم که چقدر مادرها بعدش دچار افسردگی می‌شن منصرف شدیم. الان پسر کوچیکمون شده امید خونه.

زوج‌هایی که تک‌فرزندی را ترجیح داده‌اند

مهتاب و یوسف ۳۲ و 34 ساله

«ما یه دختر داریم. خیلی دوست داریم بچه دوم هم داشته باشیم ولی با این وضعیت اقتصادی، اجاره خونه، هزینه مهدکودک اصلاً نمی‌تونیم حتی برای همین یکی هم کلی استرس داریم. ترجیح دادیم کیفیت زندگی‌مون حفظ بشه تا اینکه بچه دوم بیاریم و نتونیم تأمینش کنیم.

شایسته و علی ۳۷ و ۴۲ ساله:

ما از اول تصمیم گرفتیم فقط یه بچه داشته باشیم. هم به خاطر شغل‌هامون که وقت زیادی می‌گیره هم به خاطر اینکه نمی‌خواستیم از نظر تربیتی کم بگذاریم ولی حالا که پسرمون بزرگ‌تر شده می‌بینیم چقدر تنهاست. گاهی فکر می‌کنیم شاید اشتباه کردیم.

زهرا و محمد ۳۷و ۴۲ ساله :

من یک فرزند پسر ۹ ساله دارم هیچ وقت دوست نداشتم پسرم تک فرزند باشد اما شرایط اقتصادی ، اجاره خانه، حقوق اندک همسرم همگی سبب شد تا فرزندم خواهر یا برادر نداشته باشد و همیشه تنها بماند. فاطمه و مجید ۳۰ و ۳۴ ساله ما وضعیت مالی بسیار خوبی داریم اما تک فرزندی را ترجیح دادم چون معتقدم در جامعه امروز که آسیب های اجتماعی زیادی گریبان جوانان را گرفته برای خانواده ها بسیار سخت است که تمرکز خودشان را برای بیش از یک فرزند بگذارند.

در نهایت ؛ آینده جمعیتی گیلان امروز بر سر یک دو راهی تاریخی قرار گرفته است یا ادامه روند فعلی که به معنای پذیرش جامع‌های سالخورده، خالی از نوای زندگی کودکان و تضعیف تدریجی هویت غنی گیلک است یا انتخاب راه دشوار اما ممکن «نجات» با بسیج همگانی و طرح «نَفَس» به‌تنهایی نمی‌تواند بار این مسئولیت سنگین را بر دوش بکشد اما همچون چراغی روشن کرده است که مسیر را نشان می‌دهد؛ مسیری که در آن «مشاوره» جایگزین «اجبار»، «حمایت» جایگزین «قضاوت» و «آگاهی» جایگزین «ترس» شده و نتیجه‌اش نجات جان ۸۳۸ نوزاد در دو سال گذشته است.

نجات گیلان از چاه جمعیت، تنها با اجرای کامل قوانین حمایتی، مقابله جدی با مافیای سقط، ایجاد «ستاد بحران جمعیت» و تبدیل مسئله فرزندآوری از یک دغدغه فردی به یک مطالبه و مسئولیت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی میسر خواهد بود. وقت آن است که همه‌ی دست‌ها از دولت و مجلس تا رسانه‌ها، نهادهای مردمی و هر خانواده گیلان، برای نفس‌های تازه این سرزمین، دست به دست هم دهند. فردا دیر است.

گزارش: زهرا رگان